Pet Sematary

Kitap: Pet Sematary - Stephen King (1983)

Film: Pet Sematary - Mary Lambert (1989)

Stephen King macerama bu kitapla son vermiş bulunuyorum. Bir başka hayalkırıklığı daha. Gelmiş geçmiş en itici karakterlerden biri olan Louis Creed'i yaratmış olmak da ayrı bir çaba gerektiriyordur belki, bilemeyeceğim; fakat beni Stephen King'den sonsuza kadar soğutmaya yetti. 

Bu soğumamın nedenine gelmeden önce kitabın konusuna bakalım: Creed ailesi yeni evlerine taşınırlar. Ailenin babası Louis taşındıkları yerdeki üniversitede doktor olarak işe başlayacaktır. Ellie isimli bir kızları ve Gage isimli bir erkek bebekleri vardır. Bir de kitabın kapağını süsyelen Church adındaki kedileri elbet. Taşındıkları evin yanında bulunan  hayvan mezarlığının ilerisinde ise bir kızılderili miti olan Wendigo'nun lanetlediği micmac mezarlığı bulunmaktadır. Bir gün Church ölür ve Louis, Ellie üzülmesin diye onu micmac mezarlığına gömer, bu yaşayan ölülerin gecesinin başlangıcı olur. 

Şimdi hikayenin genel hatlarını bir kenara bırakalım ve Stephen King'in beni oldukça yoran eril dilinden bahsedelim. Louis Creed'in benim kafamda çizdiği tek imaj patriarkal pisliğin teki olması. Neden, çünkü kendinden ve kendi doktorluk statüsünden başka bir bok düşünmeyen, aynı zamanda erkek adamın erkek oğlu olur mentalitesini benimseyerek Gage dışında Ellie'yi ve Rachel'ı hiç bir şekilde sikine takmayan bir pezevenk. Aynı zamanda kitapta karakterlerin başına ne geliyorsa hepsi Louis Creed'in bok yemesinden geliyor. Neden, çünkü erkek egosu. Seks sahnelerinin betimlemelerine hiç girmeyeceğim bile. Çünkü Louis için Rachel'ın işe yaradığı tek nokta buymuş gibi bir anlatı söz konusu. Chicago'dan sonra taşındıkları küçük kasabada çok da ağır hastalarla uğraşmayacağını düşünürken Victor Pascow'un sert ölümüyle sarsılan egosunun yerine gelmesi için ailesindeki her bireyi öldürüp yeniden dirilmeyi göze alabilecek kadar zavallı. Hem de karşısına çıkan tüm uyarılara rağmen. Bir de kitaba bu açıdan bakmak gerektiğini düşünüyorum.  Ayrıca dip not olarak: Stephen King'in artık kadın karakterleri yardıma muhtaç, kurtarılması gereken küçük kasaba kızları olarak yazmayı bırakması gerek. 

Filme gelecek olursak. Kadın yönetmenin eli değmiş ve Louis Creed karakterinin egosal problemleri filmde pek yansıtılmamış olmasına rağmen, Louis hala ve hala tüm sevimsizliğini koruyor. Oyunculuklar dalga geçilecek seviyede kötü. Bu da filmin korkutuculuğuna bir hayli gölge düşürüyor. Gore seviyesinin yerindeliği ve makyajların o döneme göre vasatın üzerinde oluşu bile kötü oyunculukları örtmeye yetmemiş. Tek iyi olan şey Gage karakterini oynayan bebek ve elbette ki yönetmen Mary Lambert'in filmin sonuna eklediği ve kitapta olmayan o sahne. (Spoiler: Kitabın sonunda Rachel'ın mezardan çıkıp geldiğini söylediği 'Darling' kelimesiyle anlarız ama Louis'nin Rachel'ı gördüğünü okumayız, kitap burada biter, fakat Lambert bize Rachel'ı gözlerinden irin akan bir zombi olarak göstermekle yetinmeyip, bir de öpüşme sahnesi eklemiş, ve ardından gelen sahneyle Rachel'ın Louis'yi öldürmeye yeltenmesiyle de filmi sonlandırmış)

Evet her şeye rağmen kesinlikle kitaptan daha iyi bir uyarlama olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. Çünkü kitabın son 100 sayfası dışındaki laf salatası sadece Louis Creed'in patriarkal söyleminin altını tekrar tekrar çizmekle meşgul. En azından son 100 sayfada Louis'yi bir nebze de olsa aciz bir durumda görüp seviniyoruz. Filmde de eksik bulduğum tek nokta bu olabilir. Son 100 sayfadaki çöküş anı filmde oldukça kısa bir şekilde geçiştirilmiş. Halbuki o pisliğin mezarlığa atlarken düşüp de dizini kırışını izlemek isterdim. 

Sanırım kitaba feminist bir bakışla çekilmiş minimal bir re-make yakışabilir. Kim bilir. 

The Silence of the Lambs

Kitap: The Silence of the Lambs - Thomas Harris (1988)

Film: The Silence of the Lambs - Jonathan Demme (1991)

Ünlü psikiatrist yamyam katil Hannibal Lecter'ın karşımıza ilk defa Thomas Harris'in Red Dragon kitabıyla çıkar. Silence of the Lambs de bu kitabın devamı niteliğinde ilerler ve seri katilimiz Lecter Clarice Starling isimli bir FBI ajanı olma adayıyla karşı karşıya gelir. 

Thomas Harris Red Dragon'la başladığı Hannibal serüvenini ikinci kitapta Hannibal'ı yan karakter olmaktan çıkarıp ana karakter haline getirecek oluşunun sinyallerini vermeye başlar ve ardından yazdığı Hannibal ve Hannibal Rising kitaplarıyla kendisine başlı başına bir seri oluşturur. 

Silence of the Lambs'e tekrar dönecek olursak, kitap FBI'ın Buffalo Bill lakaplı kadınların derisini yüzen seri katili yakalama süreçlerini ve bu süreç sırasında Dr. Hannibal Lecter'ın bilgilerinden yararlanmalarını anlatıyor. Bu ilişki ise Clarice Starling üzerinden kuruluyor ve bana kalırsa seri katil hikayesindense Clarice ve Lecter arasındaki gerilim kitabı korku kitabı katerogisine sokuyor. 

Hatta ve hatta 1991 yapımı filmi izledikten sonra bu gerilimli ilişkinin altı bir kez daha çizilmiş oluyor. Filmin kitaptan daha iyi olduğu o nadir anlardan biriyle karşı karşıya geliyoruz. Bunun en büyük etkeni ise kesinlikle casting'de yatıyor. Antony Hopkins'den Jodie Foster'a hatta Dr. Chilton karakterini oynayan Anthony Heald'e kadar, oyunculuk seçimi harika. Kitabı okurken karakteleri hayal edemeseniz bile filmi izlediğinizde, evet ben de tam böyle birini düşünmüştüm diyorsunuz. Filmin bir diğer büyük başarısı ise kitabın büyük bir çoğunluğunu kapsayan diyalog sahnelerini oldukça etkileyici bir biçimde izleyiciye aktarmış olması. Bunu da çerçevenin tam ortasına karakterlerin yüzlerini yerleştirerek yapmış, close-up'tan genişe çıkmayan yüz çekimleriyle verilen diyalog bölümleri Starling ve Lecter arasındaki gerilimin oluşmasını sağlayan en sağlam teknik diyebilirim. Bu gerilimin üzerine bir de yine kitapla birebir ilerleyen bir seri katil hikayesi eklenince - hem de ekranda kısa kalan ama etkisi uzun süren cinayet mahali fotoğraflarıyla birlikte - ortaya oldukça başarılı bir uyarlamanın yanı sıra, oldukça başarılı bir gerilim filmi de çıkmış oluyor. Film o kadar eksiksiz ve kitabın atmosferini fazlasıyla karşılıyor ki, kitabı okumaya gerek bile kalmıyor. Filmi izlemek yetiyor da artıyor. 

Moby Dick

Kitap: Moby Dick - Herman Mellville (1851)

Film: The Sea Beast - Millard Webb (1926)

Moby Dick - John Huston (1956)

Moby Dick - Orson Welles (2000)

2010: Moby Dick - Trey Stokes (2010)

In the Heart of the Sea - Ron Howard (2015)

Okuması zorlu kitaplar arasında sayılıyor Herman Mellville'in bu eseri. Efsanevi beyaz balina Moby Dick ve Kaptan Ahab arasındaki macerayı anlatıyor diye bilinir. Okuma zorluğu çok kalın olmasından veya sayfalar dolusu ispermeçet balinalarının anatomisinden tutun da yaşama alışkanlıklarına kadar betimlemesinden kaynaklanmıyor. Okuma zorluğu sanırım okuyucuya Kaptan Ahab gibi peşinde koştuğu mutlak gerçeği sorgulatmasından kaynaklanıyor. Herkesin mutlaka vardır hayatında içinde bir yerlere gömüp de kin beslemediğini düşünse de kinini akıttığı bir Moby Dick. Belki Ahab'a yaptığı gibi bacağımızı koparıp götürmemiştir ama içimizden bir şeyleri alıp götürdüğü kesin. 

Sadece bir balina avı hikayesi olarak algılanıp dümdüz okunduğunda evet katlanılmaz sıkıcı bir hikayeye dönüşebilir fakat anlatılan mesele bir balina avının çok daha ötesinde. Bu yüzden de filme dümdüz bir şekilde uyarlanmasını çok yanlış bulduğum bir kitap. 1926'da yapılan The Sea Beast isimli sessiz film versiyonuna baktığımızda zaten kitapla uzaktan yakından alakası olmadığını görüyoruz, yine saçma sapan bir aşk hikayesine dönüştürülmüş. Öyle araya kitaptan sayfalar koymakla uyarlama yapılmıyor dostum. 

1956 uyarlaması kitapla aynı ismi taşıyor. Genel kanı bunun iyi bir uyarlama olduğu konusunda birleşmiş fakat sanırım bu genel kanıyı oluşturan insanlar kitabı götleriyle okumuş. Maalesef bu da iyi bir uyarlama olarak değerlendirebileceğim bir film değil. Belli bir noktaya kadar kitapla birebir ilerlese de, Ahab ve Moby Dick arasında olan derinlikten tamamen yoksun. Bize sadece aksiyon kısmını yüzeysel bir şekilde gösterip, kitaptan alınmış bir kaç cümleyle destekleyerek; bakınız kitaptan cümleler kullandım, ben kitaba sadık kaldım kandırmacasını yapmaya çalışmaktan öteye geçemiyor.

Bir sonraki uyarlama (gerçi buna uyarlama denemez), Orson Welles'in Moby Dick'ten pasajlar okuduğu kısa bir video işi. Videonun tamanını izlemedim, YouTube'da kısa bir parçası mevcut. Ama keyifli olacağını düşünüyorum. Neticede işin içinde Orson Welles var.

2010 uyarlamasına gelecek olursak, sanırım hayatım boyunca bu kadar kötü bir şey izlemedim diyebilirim. Kesinlikle bir zaman kaybı, ki ben de hepsini izlediğimi söyleyemem, tahammül edilemeyecek derecede kötü çünkü. Moby Dick'i günümüze taşımışlar ve saçma sapan teknolojileri oraya buraya serpiştirerek güzelim kitabı bir aksiyon filmine çevirmişler. Yazıklar olsun. İşin içine military falan giriyor abi, hasta mısınız siz, ne yapmaya çalışıyorsunuz. Ağlamak üzereyim.


2015 yapımı In the Heart of the Sea, Moby Dick'ten öncesine dayanıyor. Melville'in gerçek bir hikayeden esinlenerek Moby Dick'i yazmaya başlamasını ve o gerçek hikayeyi konu alıyor. Fakat yine anlatım olarak oldukça başarısız. Ben anlamıyorum gerçekten, neden hiç bir uyarlama Death in Venice filminin derinliğine sahip değil. Neden bu tarz katmanlı kitapları filme uyarlayan insanlar sadece işin aksiyon kısmını ele almak zorundalar. Sevgili Ben Whishaw'a yazık olmuş ne diyeyim.

Yukarıda bahsettiklerim dışında direkt olarak Moby Dick hikayesi olmasa da, Moby Dick'ten bahsedilen iki adet animasyon mevcut. Bunlardan bir tanesi Danimarka yapımı Samson and Sally (1984), bir diğeri ise YouTube'da filmin tamamını bulabileceğiniz Dot and the Whale (1977). Filmleri izlemedim fakat iki animasyonda da Moby Dick kitapta anlatıldığının aksine sevimli bir figür olarak resmedilmiş.

İzlemediğim diğer iki uyarlama ise (ve zaten pek de umutlu olmadığım diyelim) Fransız yapımı Captain Achab (2007) ve Moby Dick'i balina değil de bir ejderha formuna büründüren uyarlama Age of the Dragons (2011). Fransız yapımı belki bir şans vermeye değer fakat edjerha saçmalığına bakmak bile istemiyorum.

En iyisi kitabın fazla sayfa oluşundan ve ağır anlatımından korkmayıp sözcüklerin içine dalmak.

"It"

Kitap: It - Stephen King (1986)

Film: It - Tommy Lee Wallace (1990)

Kitabı okuduktan sonra küçükken nasıl Stephen King okuduğuma tekrar ve tekrar hayret ettim. Gereksiz tonlarca detay, manasız flashbacklerle dolu saçma sapan bir kurgu, üstüne üstlük itici eril bir dil. Bunun yanı sıra korkutucu bile değil, evet belki ilk bölümü korkutucu diyebilirim fakat ilerledikçe aynılaşan öldürme betimlemeleri ve sanrılar baygınlık derecesine ulaşıyor. 

Film uyarlamasına gelince. Karakter betimlemelerini götlerinden anlamış olacaklar ki hem casting'de hem de karakterlerin bireysel hikayelerinde değişikliklere gidilmiş (nedendir bilinmez). Kitapla film arasındaki en iyi tutarsızlık da Pennywise karakterinin filmin tamanına yayılmış olması. Halbuki yaratık kitapta sadece bir kaç kere palyaço kılığında görünüyor. Normalde değişikliklere çok kıl olsam da bunun çok yerinden bir değişiklik olduğu konusuna dikkat çekmek isterim. Çünkü bu kitapla ilgili en güzel şeylerden biri Pennywise'ın varlığı. Film 90 yapımı olmasına rağmen 80lerin cheesy'liğini taşıyor, ama bu cheesy'lik öyle tatlış bi cheesy'lik değil, oldukça yavan. Karakterler zaten fiyasko. E kitap da boktan flashbacklerle örülü olduğu için film de bu boktanlıktan nasiplenmiş.

Bir re-make için bunu söylediğime inanamıyorum fakat 2017'de çekilecek olan yeni versiyonundan daha ümitliyim. En azından gore seviyesi arttırılırsa belki bir şeye benzer diye temenni ediyorum. 

1984

Kitap: 1984 - George Orwell (1949)

Film: 1984 - Michael Anderson (1956)

1984 - Michael Radford (1984)

Equals - Drake Doremus (2015)

Orwell'in efsanevi eseri 1984'ün konusunu, okumamış olsa da bilmeyen yoktur diye düşünüyorum. Meşhur "big brother is watching you" hikayesi. Okuduğum en korkunç kitaplardan biri sayılabilir. Bu korkunçlukta acı gerçeklerin yüzümüze çarpılmasının payı büyük.

Film uyarlamalarına baktığımızda ise temel problemin kitapta yer alan ana karakterler Winston ve Julia arasında geçen aşk hikayesinin bilindik bir aşk hikayesi formatına sokulmuş olması. 1984'te geçen aşk kavramı "ay aşkım ya çok tatlısın"vari bir aşk kavramı değil sevgili "ay hadi şu kitabın filmini çekelim"ci arkadaşlar. Eğer bir kitabın film uyarlamasını yapmak istiyorsanız lütfen kitapta anlatılan şeyleri iyi özümseyin. 1984'teki aşk kavramı bir başkaldırı hareketi, şayet kitapta Julia bunu açık ve net bir şekilde ifade ediyor. Ama "on screen romance" izlemeye meraklı seyircinin isteklerini karşılamak amaçlı mıdır nedir Winston ve Julia'nın olduğu sahneler romantik bir algıyla bezenmiş. 

1956 versiyonunu direkt olarak es geçiyorum, karman çorman, pek çok sahne eksiği barındıran, sanat yönetmenliğinin de haliyle oldukça vasat olduğu bir uyarlama. Sınıfta kalıyor.

1984 yılında çekilen ikinci uyarlama aslına oldukça sadık kalma çabası göstermiş, bu yüzden takdir edilesi. Fakat ne olursa olsun kitabın etkileyiciliğinden kat be kat uzakta. İzlerken ne bir korku hissi uyandırıyor ne de kendinizi sistemin gücüyle çevrelenmiş hissediyorsunuz. Aslına bu kadar uyan bir uyarlamada bile bunu düşünüyorsak demek ki 1984 sinemaya uyarlanmaması gereken bir yapıt. Hikayeyi oluşturan sözcükler o kadar güçlü ve gerçek ki zaten halihazırda okurken kafamızda canlandırdığımız dünya en iyi uyarlamalardan bile daha iyi oluyor.

Gelelim Equals'a. 2010 sonrası sinemanın mahvetmediği ne yok ki bunu da mahvetmesin. Oyuncular arasında Kristen Stewart'ın ismini görünce heyecanlanmama yol açsa da, kendinden serbest uyarlama diye bahseden Equals tam bir felaket. Eleştirdiğim en büyük mesele olan aşk kavramını almış ve distopik dünyanın içini tamamen boşaltarak bu dünyanın ortasına yerleştirmiş. E hani sistem diyorduk, başkaldırı falan. Tamam ana karakterler sevişiyor da niye sevişiyorlar? Zaten her sene peydah olan milyonlarda rom-com'da da bu olay anlatılmıyor mu? Bütün zorluklara göğüs geren sevgililer ayakta kalır. Ne gerek vardı şimdiye kadar yazılmış çekilmiş her bilimkurgudan parçalar alıp birleştirip bu kadar hengame yaratmaya.

Rosemary's Baby

Kitap: Rosemary's Baby - Ira Levin (1967)

Film: Rosemary's Baby - Roman Polanski (1968)

Mini Series: Rosemary's Baby - Agnieszka Holland (2014)

Herkesin bildiğini varsaydığım Rosemary’s Baby şeytanlı hikayeler ve türevleri başlığının altında yer alabilecek en iyi eserlerden biri. Okurken kendimi ah vah demekten alıkoyamadım, Rosemary için hayıflanıp durdum. Polanski de bu romanı mümkün olabilecek en iyi şekilde uyarlamış, şayet aynı tepkileri filmi izlerken de vermiştim. Castingden sanat yönetmenliğine, soundtrackten kamera hareketlerine kadar, daha iyi bir uyarlama kesinlikle düşünemiyorum. Özellikle oyuncu seçimi akıl almayacak derecede iyi. Kitabı okurken halihazırda Mia Farrow’un sesini duyar gibi oluyorsunuz. Belki de böyle hissetmemde kitabı okumadan önce filmi izlememin bir etkisi vardır ama yine de harika bir uyarlama. 

Zaten bu kadar iyi bir uyarlama mevcutken ve bunun daha da üzerine çıkmanın mümkünatı yokken, hangi akla hizmettir ki gidip bir de mini dizisi çekilmiş. Bu 2000 sonrası korku sineması zaten re-makelerin iyice bokunu çıkarmış durumda, bir de bu güzelim şaheseri alıp mahvetmişler. Gözlerim kör olsaydı da bu saçma re-make’i izlemeseydim. Ama merakıma yenik düştüm.

Death in Venice

Kitap: Death in Venice - Thomas Mann (1912)

Film: Death in Venice - Luchino Visconti (1971)

Thomas Mann'ın güzellik ve ölüm kavramlarının iç içe geçtiği kitabından uyarlanan film kitapla bire bir ve harika bir uyarlama diyebilirim. Tek fark kitapta yazar olan baş karakter Gustav von Aschenbach filmde karşımıza bir besteci olarak çıkıyor. Bunun da bir Mahler yansıması olduğu filmin müziklerinden hemen anlaşılıyor ki Mann da kitabı yazarken Mahler üzerinden bir referansla yazmış olsa gerek. Film kitabı o kadar iyi yansıtıyor ki, kitapta yer alan sözcüklerin etkisi filmdeki sessizliklerle tamamlanıyor. Tek bir kelime konuşmadan Aschenbach bize aşkı anlatıyor.

Aschenbach Venedik'e tatile gelir ve orada Tadzio isimli oğlanın güzelliğine kelimenin tam anlamıyla vurulur.Bu öyle bir güzelliktir ki Venedik'i kuşatan salgın hastalık bile Aschenbach'ı ölüme doğru ilerleyişten alıkoyamaz. Hikayenin aynı zamanda otobiyografik de bir yanı vardır Thomas Mann için.