"It"

Kitap: It - Stephen King (1986)

Film: It - Tommy Lee Wallace (1990)

Kitabı okuduktan sonra küçükken nasıl Stephen King okuduğuma tekrar ve tekrar hayret ettim. Gereksiz tonlarca detay, manasız flashbacklerle dolu saçma sapan bir kurgu, üstüne üstlük itici eril bir dil. Bunun yanı sıra korkutucu bile değil, evet belki ilk bölümü korkutucu diyebilirim fakat ilerledikçe aynılaşan öldürme betimlemeleri ve sanrılar baygınlık derecesine ulaşıyor. 

Film uyarlamasına gelince. Karakter betimlemelerini götlerinden anlamış olacaklar ki hem casting'de hem de karakterlerin bireysel hikayelerinde değişikliklere gidilmiş (nedendir bilinmez). Kitapla film arasındaki en iyi tutarsızlık da Pennywise karakterinin filmin tamanına yayılmış olması. Halbuki yaratık kitapta sadece bir kaç kere palyaço kılığında görünüyor. Normalde değişikliklere çok kıl olsam da bunun çok yerinden bir değişiklik olduğu konusuna dikkat çekmek isterim. Çünkü bu kitapla ilgili en güzel şeylerden biri Pennywise'ın varlığı. Film 90 yapımı olmasına rağmen 80lerin cheesy'liğini taşıyor, ama bu cheesy'lik öyle tatlış bi cheesy'lik değil, oldukça yavan. Karakterler zaten fiyasko. E kitap da boktan flashbacklerle örülü olduğu için film de bu boktanlıktan nasiplenmiş.

Bir re-make için bunu söylediğime inanamıyorum fakat 2017'de çekilecek olan yeni versiyonundan daha ümitliyim. En azından gore seviyesi arttırılırsa belki bir şeye benzer diye temenni ediyorum. 

1984

Kitap: 1984 - George Orwell (1949)

Film: 1984 - Michael Anderson (1956)

1984 - Michael Radford (1984)

Equals - Drake Doremus (2015)

Orwell'in efsanevi eseri 1984'ün konusunu, okumamış olsa da bilmeyen yoktur diye düşünüyorum. Meşhur "big brother is watching you" hikayesi. Okuduğum en korkunç kitaplardan biri sayılabilir. Bu korkunçlukta acı gerçeklerin yüzümüze çarpılmasının payı büyük.

Film uyarlamalarına baktığımızda ise temel problemin kitapta yer alan ana karakterler Winston ve Julia arasında geçen aşk hikayesinin bilindik bir aşk hikayesi formatına sokulmuş olması. 1984'te geçen aşk kavramı "ay aşkım ya çok tatlısın"vari bir aşk kavramı değil sevgili "ay hadi şu kitabın filmini çekelim"ci arkadaşlar. Eğer bir kitabın film uyarlamasını yapmak istiyorsanız lütfen kitapta anlatılan şeyleri iyi özümseyin. 1984'teki aşk kavramı bir başkaldırı hareketi, şayet kitapta Julia bunu açık ve net bir şekilde ifade ediyor. Ama "on screen romance" izlemeye meraklı seyircinin isteklerini karşılamak amaçlı mıdır nedir Winston ve Julia'nın olduğu sahneler romantik bir algıyla bezenmiş. 

1956 versiyonunu direkt olarak es geçiyorum, karman çorman, pek çok sahne eksiği barındıran, sanat yönetmenliğinin de haliyle oldukça vasat olduğu bir uyarlama. Sınıfta kalıyor.

1984 yılında çekilen ikinci uyarlama aslına oldukça sadık kalma çabası göstermiş, bu yüzden takdir edilesi. Fakat ne olursa olsun kitabın etkileyiciliğinden kat be kat uzakta. İzlerken ne bir korku hissi uyandırıyor ne de kendinizi sistemin gücüyle çevrelenmiş hissediyorsunuz. Aslına bu kadar uyan bir uyarlamada bile bunu düşünüyorsak demek ki 1984 sinemaya uyarlanmaması gereken bir yapıt. Hikayeyi oluşturan sözcükler o kadar güçlü ve gerçek ki zaten halihazırda okurken kafamızda canlandırdığımız dünya en iyi uyarlamalardan bile daha iyi oluyor.

Gelelim Equals'a. 2010 sonrası sinemanın mahvetmediği ne yok ki bunu da mahvetmesin. Oyuncular arasında Kristen Stewart'ın ismini görünce heyecanlanmama yol açsa da, kendinden serbest uyarlama diye bahseden Equals tam bir felaket. Eleştirdiğim en büyük mesele olan aşk kavramını almış ve distopik dünyanın içini tamamen boşaltarak bu dünyanın ortasına yerleştirmiş. E hani sistem diyorduk, başkaldırı falan. Tamam ana karakterler sevişiyor da niye sevişiyorlar? Zaten her sene peydah olan milyonlarda rom-com'da da bu olay anlatılmıyor mu? Bütün zorluklara göğüs geren sevgililer ayakta kalır. Ne gerek vardı şimdiye kadar yazılmış çekilmiş her bilimkurgudan parçalar alıp birleştirip bu kadar hengame yaratmaya.

Rosemary's Baby

Kitap: Rosemary's Baby - Ira Levin (1967)

Film: Rosemary's Baby - Roman Polanski (1968)

Mini Series: Rosemary's Baby - Agnieszka Holland (2014)

Herkesin bildiğini varsaydığım Rosemary’s Baby şeytanlı hikayeler ve türevleri başlığının altında yer alabilecek en iyi eserlerden biri. Okurken kendimi ah vah demekten alıkoyamadım, Rosemary için hayıflanıp durdum. Polanski de bu romanı mümkün olabilecek en iyi şekilde uyarlamış, şayet aynı tepkileri filmi izlerken de vermiştim. Castingden sanat yönetmenliğine, soundtrackten kamera hareketlerine kadar, daha iyi bir uyarlama kesinlikle düşünemiyorum. Özellikle oyuncu seçimi akıl almayacak derecede iyi. Kitabı okurken halihazırda Mia Farrow’un sesini duyar gibi oluyorsunuz. Belki de böyle hissetmemde kitabı okumadan önce filmi izlememin bir etkisi vardır ama yine de harika bir uyarlama. 

Zaten bu kadar iyi bir uyarlama mevcutken ve bunun daha da üzerine çıkmanın mümkünatı yokken, hangi akla hizmettir ki gidip bir de mini dizisi çekilmiş. Bu 2000 sonrası korku sineması zaten re-makelerin iyice bokunu çıkarmış durumda, bir de bu güzelim şaheseri alıp mahvetmişler. Gözlerim kör olsaydı da bu saçma re-make’i izlemeseydim. Ama merakıma yenik düştüm.

Death in Venice

Kitap: Death in Venice - Thomas Mann (1912)

Film: Death in Venice - Luchino Visconti (1971)

Thomas Mann'ın güzellik ve ölüm kavramlarının iç içe geçtiği kitabından uyarlanan film kitapla bire bir ve harika bir uyarlama diyebilirim. Tek fark kitapta yazar olan baş karakter Gustav von Aschenbach filmde karşımıza bir besteci olarak çıkıyor. Bunun da bir Mahler yansıması olduğu filmin müziklerinden hemen anlaşılıyor ki Mann da kitabı yazarken Mahler üzerinden bir referansla yazmış olsa gerek. Film kitabı o kadar iyi yansıtıyor ki, kitapta yer alan sözcüklerin etkisi filmdeki sessizliklerle tamamlanıyor. Tek bir kelime konuşmadan Aschenbach bize aşkı anlatıyor.

Aschenbach Venedik'e tatile gelir ve orada Tadzio isimli oğlanın güzelliğine kelimenin tam anlamıyla vurulur.Bu öyle bir güzelliktir ki Venedik'i kuşatan salgın hastalık bile Aschenbach'ı ölüme doğru ilerleyişten alıkoyamaz. Hikayenin aynı zamanda otobiyografik de bir yanı vardır Thomas Mann için.

The Sound and the Fury

Kitap: The Sound and the Fury - William Faulkner (1929)

Film: The Sound and the Fury - Martin Ritt (1959)

The Sound and the Fury - James Franco (2014)

Faulkner'ın başyapıtı sayılan The Sound and the Fury'nin ve bilinçakışı tekniğiyle yazılan diğer bilimum romanın sinemaya uyarlanmasının her zaman içim imkansız olduğunu düşünürüm. The Sound and the Fury konusu itibariyle çok da ahım şahım bir şey olmasa da yazım stili açısından takdire şayan. Kitap ilk olarak zihinsel engelli Benjy'nin gözünden anlatılarak başlar, ardından bunalımlar içindeki Quentin'e (erkek olan Quentin) geçer, sonrasında öfke patlamalarıyla bezeli Jason'a ve üçünkü ağızdan anlatımla sonlanır. Uyarlamasının zor olmasının nedeni ise ilk kısımdaki zaman atlamaları ve ikinci kısımdaki içsel karmaşalardır. 

1959 yapımı uyarlama tam bir çöp niteliği taşıyor. Kitapla neredeyse hiç bir alakası olmamasının yanı sıra kitabın anlatım ruhundan da oldukça uzak. Film nedense Caddy'nin kızı olan Quentin (kitapta iki Quentin vardır, biri Caddy'nin erkek kardeşi biri de Caddy'nin kızı) üzerinde durup sanki tüm kitap onun büyüme hikayesiymiş gibi davranmış ve bir çuval inciri berbat etmiş. 

İkinci uyarlama viral entelektüel, sinemanın asi çocuğu James Franco'ya ait. Oyunculuğunun yanı sıra edebiyat üzerine olan akademik çalışmalarıyla da bilinen lanet Franco'yu, her istediği kitabı filme çekebilme özgürlüğüne sahip olduğu için kıskanmıyor değilim. 1959 uyarlamasına göre Franco'nun versiyonunu izlediğimizde en azından kitabı okumuş olduğunu görüyoruz. Aslına uygun ilerleyen bir hikaye örgüsüne sahip, kitapta olduğu gibi film de Benjy, Quentin ve Jason olarak bölümlere ayrılmış. Evet fena bir uyarlama sayılmaz belki ama Franco'nun acilen bitirme projesi yapan sinema öğrencisi gibi film çekmeyi bırakması gerek. Hiç mi yer aldığın prodüksiyonlardan bir şey öğrenmedin be adam. O Benjy bölümündeki flashbackler nedir. Kitaptaki olay zaten bu flashbacklerin fark ettirilmeden yapılması, sen gözümüze sokar gibi basmışsın renk farkını, yavaş çekimleri, ses ekolarını. Olmamış Franco, ama denemeye devam, en azından aslına uygun kalmışsın.

Not: Kitapta Quentin'in bölümünü filme uyarlamak tamamen imkansız, yani uyarlansa bile asla ve asla metindeki etkiyi veremez. Bu yüzden bu gibi kitapları filme uyarlamaktan kaçınalım. Kelimeler görselleştirilmeden de yeterince güzeller.

The Haunting of Hill House

Kitap: The Haunting of Hill House - Shirley Jackson (1959)

Film: The Haunting - Robert Wise - (1963)

The Haunting - Jan de Bont (1999)

Turn of the Screw'un ardından okuduğum bir başka perili ev hikayesi olan The Haunting of Hill House, Turn of the Screw'a göre okuması nispeten daha keyifli bir korku hikayesi. Tabi bu korku hikayesinin altında Eleanor isimli bastırılmış karakterin psikolojik dışavurumlarının tezahürleri mevcut, bir de yanına gizli lezbiyenlik koyunca tadından yenmez olmuş. Hill House isimli şatoya paranormal olayları incelemek üzere Dr. Montague tarafından davet edilen Eleanor, Theodora ve Luke'un bahsi geçen paranormal olaylarla yüzleşmesi anlatılıyor.

1963 yapımı film kitapla birebir olarak ilerleyen oldukça başarılı bir uyarlama, jump scare olmadan yaratılan suspense ve korku öğelerinin yanı sıra Eleanor'un iç çatışmalarının kapladığı önemli alan kitabın asıl anlatmak istediğini başarıyla ortaya koyuyor. Fakat 1999'da yapılan re-make'e gelecek olursak, filmdeki tek güzel şey Catherine Zeta-Jones ve Lili Taylor'ı flörtleşirken izlemekti, o da çok uzun sürmedi. Kitapla alakası olmayan oldukça kötü bir re-make.

Kiss of the Spider Woman

Kitap: Kiss of the Spider Woman - Manuel Puig (1976)

Film: Kiss of the Spider Woman - Hector Babenco (1985)

Kitap Molina isimli trans hükümlüyle Valentin isimli Marxist siyasi hükümlünün hapisteki arkadaşlığını anlatır. Kitap diyaloglar halinde ilerler, Molina'nın anlattığı filmler kitabın çoğunluğunu oluşturur. 

Film anlatım kısımları sanki sinopsis okuyor izlenimi vermiyor değil fakat bunun karakterler için hapishane hayatından bir kaçış olarak kullanıldığını düşünürsek hikayeye zorlama da olsa hizmet ettiğini yorumlayabiliriz. Fakat sanki istemediğim bir filmi izlemeye zorlanıyormuş gibi hissetmek yerine Molina ve Valentin'in yavaş yavaş derinleşen arkadaşlığının tadına varmayı daha çok tercih edebilirdim. Çünkü aralarındaki diyaloglar, Molina'nın Valentin'e olan korumacı tavrı ve gittkçe büyüyen homoerotizm, başta kitaba film anlatımları yüzünden çok ısınamasam da, bende kitaba karşı duygusal olarak bir bağ yarattı. 

Kitabın film uyarlamasına gelecek olursak, hayatımda bu kadar kötü bir uyarlama izlediğimi hatırlamıyorum. İzlerken hayır hayır hayır diye bağırıp durmaktan kendimi alamadım.Kitaptaki duygunun zerre kadarı filme yansımamış - en azından bu benim için böyle ve casting kesinlikle ve kesinlikle yanlış. Örümcek kadınla ilgili bir film kitapta anlatılmamasına rağmen filmde var, neden bir şeyler değiştirilir hiç anlayamam. Örümcek kadının öpücüğünün filmin ismi olmasının nedeni ve bu nedene yön veren bağlantı Molina'nın kitabın en başında anlattığı Cat People filminden alıntılanan panter kadın filmi fakat filmde bu hikayeye yer verilmek yerine kitapta ikinci anlatılan filme yer verilmiş ve ardından da şu yoktan var ettikleri örümcek kadın filmi! Bir de sözümona büyük bir yapım, bir sürü ödüllü falan... William Hurt nasıl aldı Molina karakterini oynayarak ödül allah aşkına. Tek kelimeyle rezaletti. Kitabı mı okumamışlar ya da ben mi yanlış kitap okudum!

Kitaba karşı aşırı yoğun duygular içine girmemiş olmama rağmen filmin rezilliği üzerinden kitabı daha da benimsemiş olarak buldum kendimi. Bir daha bu kadar kötü bir uyarlama izlememek umuduyla.

Breakfast on Pluto

Kitap: Breakfast on Pluto - Patrick McCabe (1998)

Film: Breakfast on Pluto - Neil Jordan (2005)

Direkt konuya giriyorum, kitabı okurken hiç ama hiç keyif almadım, ne zaman bitecek diye sayfaları saymaya başladım. Evet Patrick "Pussy" (kitapta pussy filmde kitty diye geçiyor) Braden bir noktaya kadar okuması eğlenceli bir karakter olsa da, yazar Patrick McCabe hikaye örgüsünü o kadar gereksiz bir karmaşıklığın içine sokmuş ki, ne olaylardan ne de Paddy Pussy'den keyif alınabiliniyor. Hatta Paddy'ye karşı hiç bir duygu hissedemediğimi söyleyebilirim, ki başından bir çok travmatik olay geçmesine rağmen. Bilmiyorum belki bu anlayamama durumumda İrlanda jargonuna hakim olmayışımın da etkisi vardır.

Fakat; filme gelecek olursak, bazı benzer sorunlar filmde de karşımıza çıkıyor. (Bu arada filmi izledikten sonra acaba kitabı g*tümle mi okudum diye şöyle bir düşündüm, çünkü neredeyse hiç bir olay örgüsünü hatırlayamadığımı fark ettim, bazı kilit noktalar dışında, belki değiştirildi, belki ben unuttum emin değilim.) Evet kitapla filmin ortak sorunu hikayenin çok dağınık olması ki hikaye film haliyle bile toparlanamamış. Paddy'nin ismi Pussy'den Kitten'a evrilmiş ve Paddy ismiyle birlikte diva tavrını da kaybetmiş. 

Önerim kitabı okumayı bir kenara bırakıp sadece filmi izlemek çünkü kitaba göre nispeten daha iyi (yine kendi içinde sorunlar barındırmakla birlikte), ama ille de kitabı okumak isteyenler için, önce filmi izleyin sonra kitabı okuyun diyorum.

Turn of the Screw

Kitap: Turn of the Screw - Henry James (1898)

Film: The Innocents - Jack Clayton (1961)

Gotik edebiyatın hayalet hikayeleri alt başlığında önemli bir yere sahip olan Turn of the Screw, benim görüşüme göre korkunç sıkıcı bir kitap. Sonradan biraz neymiş ne değilmiş diye araştırdığımda üzerine oldukça fazla psikanalitik çalışmalar yapılmış olduğunu gördüm ki bu çalışmalar genellikle hikayedeki "kötü" kavramına yönelik ve zavallı Miss Giddens'ın seksüel bastırılmışlıklarından bahsediyor. Miles ve Flora gibi iki piç kurusunun bakıcı olsam ben de bu zavallı kadıncağız gibi deliririm.

Filme gelecek olursak, tabii ki kitaptan çok daha güzel. Özellikle sinematografik açıdan gotik korku atmosferini oldukça iyi yansıtıyor ve Miss Giddens rolündeki Deborah Kerr de kitaptaki anksiyete dozunu yazılanın çok daha ötesinde bir performansla aktarmış. Miles ve Flora'ya gelecek olursak iticiliklerinden hiç bir şey kaybetmemiş hatta arttırmışlar. Kötü bir kitap, iyi bir gerilim filmi.

Trainspotting

Kitap: Trainspotting - Irvine Welsh (1993)

Film: Trainspotting - Danny Boyle (1996)

Tabiki kitabı birebir uyarlamanın çok zor olduğunu göz önünde bulundurursak, Danny Boyle, Irvine Welsh'in bu karanlık karmaşasının içinden toparladıklarıyla harika bir iş çıkarmış. Kitabın yarattığı kasvetli komedi duygusunu nispeten daha eğlenceli bir hale evriltmiş. 

Sanırım yapabileceğim tek eleştiri Renton karakterinin merkeze yerleştirilip olayların onun etrafında dönüyor olması, çünkü kitapta her karakterin ağzından anlatılan bölümler mevcut; ama sanırım bu geniş hikaye ancak bu şekilde toparlanabilirdi. Tabii ki filme eşlik eden ve kitabın filme geçişindeki somutlaştırmanın en can alıcı noktası olan soundtrack'in de bu uyarlamanın başarısında çok büyük bir katkısı var. 

Ayrıca Ewan McGragor da bir role bu kadar yakışabilir, sanki Renton karakteri onu düşünerek yazılmış.

Never Let Me Go

Kitap: Never Let Me Go - Kazuo Ishiguro (2005)

Film: Never Let Me Go - Mark Romanek (2010)

Kazuo Ishiguro'nun okuduğum tek kitabı olan Never Let Me Go, bana kendisine bir şans daha tanımamı engelleyecek kadar kötüydü. İlgi çekici bir mesele olan organ bağışı üzerinden ilerleyen donörlük konsepti, basit ve cheesy bir aşk hikayesinin altına yok olup gitmiş. Tonla flashback'e maruz kalmak da cabası. Sanırım Ishiguro kitabı filme çekilsin de bi şekilde aradan sıyrılırım, filmi izledikten sonra insanlar merak edip belki kitabı da okurlar diye yazmış. 

Filme gelince, zaten beni heyecanlandırmayan bu fikir bir de Ruth'un Keira Knightley tarafından canlandırılmasıyla iyice kabusa dönüştü. Kitapta sevdiğim taş çatlasa üç bölüm vardı, o üç bölümü de filmde ya darmadağın etmişler ya da hiç bahsetmemişler bile, üstüne üstlük bir de sonunda değişiklik yapmışlar. Pes doğrusu.

The Exorcist

Kitap: The Exorcist - William Peter Blatty (1971)

Film: The Exorcist - William Friedkin (1973)

Her ne kadar kitabı domine eden bilim-din çekişmesini uzun uzadıya anlatamamış olsa da çok başarılı bir uyarlama. Demonic possession filmleri arasında efsanevi soundtrack'i sayesinde hatrı sayılır bir yeri olduğu inkar edilemez. 

"Regan şeytan tarafından değil, kendi sosyalleşmemiş bedeni tarafından ele geçirilmiştir" (Barbara Creed)